Rozwój osobisty

Jesienna chandra – jak sobie radzić, gdy brakuje światła

Elżbieta Rudnicka

Jesienna chandra – jak sobie radzić, gdy brakuje światła

Jesienna chandra to najczęściej reakcja organizmu na krótszy dzień: mniej światła rozregulowuje zegar biologiczny, przez co rano trudniej wstać, a po południu dopada senność i spadek energii. Pomaga przede wszystkim dzienne światło (spacer w pierwszej połowie dnia), stałe godziny snu, ruch i kontakt z ludźmi. Jeśli przygnębienie trwa ponad dwa tygodnie i utrudnia pracę czy codzienne obowiązki, może to być depresja sezonowa – wtedy warto porozmawiać z lekarzem lub psychologiem.

Skąd się bierze jesienny spadek nastroju

W listopadzie słońce wschodzi w Polsce późno, a w drugiej połowie miesiąca zachodzi w większości kraju przed 16:00. Niebo przez wiele dni jest zachmurzone. Większość z nas wychodzi z domu po ciemku i wraca po ciemku, a cały dzień spędza w pomieszczeniach.

Światło jest głównym sygnałem dla zegara biologicznego. Gdy go brakuje:

  • melatonina (hormon snu) wydziela się dłużej, więc rano jesteśmy ospali,
  • przesuwa się rytm dobowy – trudniej zasnąć wieczorem i trudniej się obudzić,
  • spada aktywność, rośnie apetyt na słodkie i ciężkie jedzenie,
  • mniej się ruszamy i rzadziej spotykamy ze znajomymi, co dodatkowo obniża nastrój.

Chandra to nie lenistwo ani słabość charakteru. To normalna reakcja, na którą masz realny wpływ.

Co pomaga – sprawdzone sposoby

1. Światło dzienne rano

Najskuteczniejszy darmowy sposób to 20–30 minut na zewnątrz w pierwszej połowie dnia, nawet przy pochmurnym niebie. Światło w pochmurny dzień i tak jest wielokrotnie silniejsze niż zwykłe oświetlenie w domu czy biurze.

Praktycznie:

  • idź do pracy pieszo przynajmniej część drogi,
  • przenieś poranną kawę na balkon,
  • zrób spacer w przerwie na lunch,
  • w pracy usiądź jak najbliżej okna.

2. Stały rytm dnia

Wstawaj i kładź się o podobnych porach, także w weekendy. Odsypianie do południa w sobotę rozregulowuje zegar na cały tydzień. Wieczorem przyciemnij światło i odłóż telefon na godzinę przed snem.

3. Ruch

Regularna aktywność fizyczna poprawia nastrój i jakość snu. Nie musi to być siłownia – wystarczy szybki marsz, rower, basen, taniec. Jeśli chcesz zacząć biegać, nasz poradnik dla początkujących pomoże ułożyć plan bez przetrenowania.

4. Ludzie

Jesienią łatwo zamknąć się w domu. Umów stałe spotkania – cotygodniowy spacer z koleżanką, wspólne gotowanie, zajęcia grupowe. Kontakt z innymi to jeden z najsilniejszych czynników ochronnych dla nastroju.

5. Jedzenie i używki

Regularne posiłki z warzywami, kaszami, rybami i roślinami strączkowymi pomagają utrzymać stały poziom energii. Alkohol na „poprawę humoru” działa odwrotnie – pogarsza sen i nastrój następnego dnia.

6. Przyjemności i małe cele

Zaplanuj w tygodniu rzeczy, na które czekasz: film, książkę, warsztaty, wyjazd. Małe, wykonalne cele dają poczucie sprawczości. Pomaga też uważność i proste ćwiczenia oddechowe – zobacz, jak zacząć medytować.

Lampa do światłoterapii – czy warto

Światłoterapia to jedna z metod stosowanych w leczeniu depresji sezonowej. Wykorzystuje się w niej lampy dające bardzo jasne, rozproszone światło – w zaleceniach najczęściej pojawia się natężenie rzędu 10 000 luksów, z sesją trwającą zwykle 20–30 minut rano.

Na co zwrócić uwagę przy zakupie:

  • natężenie światła podane w luksach i odległość, z jakiej jest osiągane,
  • filtr UV – lampa nie powinna emitować promieniowania UV,
  • duża powierzchnia świecąca – łatwiej siedzieć przy niej w trakcie śniadania czy pracy,
  • oznaczenie jako wyrób medyczny – lepsza gwarancja parametrów.

Nie patrz bezpośrednio w lampę – wystarczy, że światło pada na oczy z boku. Przed rozpoczęciem skonsultuj się z lekarzem, jeśli masz choroby oczu, chorobę afektywną dwubiegunową lub przyjmujesz leki zwiększające wrażliwość na światło.

Chandra czy depresja – jak odróżnić

Jesienna chandraMoże to być depresja
gorszy nastrój, ale są dni lepszeprzygnębienie prawie codziennie przez ponad 2 tygodnie
sprawia ci przyjemność to, co zwykleutrata zainteresowań i radości ze wszystkiego
zmęczenie mija po odpoczynkuwyczerpanie mimo snu
radzisz sobie z pracą i domemproblem z codziennymi obowiązkami
—poczucie winy, bezwartościowości, myśli o śmierci

Depresja sezonowa ma wzorzec: objawy wracają co roku jesienią i zimą, a wiosną ustępują. Często towarzyszy jej nadmierna senność i zwiększony apetyt. To choroba, którą się leczy – psychoterapią, światłoterapią, a czasem lekami.

Gdzie szukać pomocy

  • lekarz rodzinny – może ocenić objawy i wykluczyć inne przyczyny (np. niedoczynność tarczycy, anemię),
  • psychiatra w ramach NFZ – do poradni zdrowia psychicznego nie potrzebujesz skierowania,
  • Centrum Zdrowia Psychicznego – jeśli działa w twoim rejonie, możesz zgłosić się bez skierowania i bez wcześniejszej rejestracji,
  • 800 70 2222 – Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, całodobowo i bezpłatnie,
  • 116 123 – telefon dla osób przeżywających kryzys emocjonalny,
  • 116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży,
  • 800 190 590 – Telefoniczna Informacja Pacjenta NFZ (pomoc w znalezieniu poradni).

Jeśli masz myśli samobójcze albo martwisz się o bezpieczeństwo bliskiej osoby – dzwoń pod 112 lub jedź na SOR.

Więcej tekstów o dbaniu o siebie znajdziesz w kategorii Rozwój osobisty.

Najczęściej zadawane pytania

Ile trwa jesienna chandra?

Zwykle pojawia się falami w październiku i listopadzie i słabnie, gdy organizm przyzwyczai się do nowego rytmu albo gdy dni się wydłużają. Jeśli przygnębienie trwa ponad dwa tygodnie bez poprawy, skonsultuj się ze specjalistą.

Czy witamina D pomaga na jesienną chandrę?

Witamina D jest ważna dla zdrowia, a jej niedobory jesienią i zimą są w Polsce częste. Dawkę suplementacji najlepiej ustalić z lekarzem lub farmaceutą, a przy wątpliwościach zbadać jej poziom. Nie traktuj jej jako zamiennika leczenia depresji.

Czy lampa do światłoterapii jest bezpieczna?

Dla większości osób tak, jeśli ma filtr UV i jest używana zgodnie z instrukcją. Możliwe skutki uboczne to ból głowy, zmęczenie oczu, rozdrażnienie. Przy chorobach oczu i chorobie dwubiegunowej konsultacja z lekarzem jest konieczna.

Czy do psychiatry potrzebne jest skierowanie?

Nie – do psychiatry w ramach NFZ możesz zapisać się bez skierowania.

Źródła

Tagi: Jesienna chandraNastrójŚwiatłoterapiaZdrowie psychiczne

Przeczytaj również